ضرب المثل کرمانجی
بئطئرس ژه ئارئ بئتئتون = از آتش بي دود بترس .
بئرا خادئ خئزان بئده گورئ بوو وه = بگذار خداوند فرزند بدهد کچل باشد .
بئرا دار حه وه به لکو باش بئریژه = بگذار درخت باشد برگ و سر شاخه اش بريزد .
به ق وه ئاوئ قونه ر ناوه = قورباغه با آب چاق نمي شود .
په ده رپئ کوونئ خا ناکه = با زیر شلواریش هم کنار نمیاد
پئرپئر ئه یدان بوحینی = بسیار عید ببینی(زنده باشی)
تاباقئل ده ر پاچئکئ خا حئلکه دین ژه سئمارئ ره د بوویه= تا عاقل پاچه هاشو بالا بده دیوانه از آب گذشته
تا نانئ جئ نه خوي ، قه درئ نانئ گئنئم نئزانی = تا نان جو نخوري ارزش نان گندم را نمي داني .
توله له ده رئ حه ولیئ خادیئ خا شئره = سگ جلو خونه صاحبش شیر است
توله خادیه خا ناس نه ده کئر = سگ صاحبش رو نمیشناخت
خادئ طه گئر که ،ته لوه خئزانئ پئر که = خدا تو را بزرگ و قاطی همه بچه کنه
خاندئنئ که ران و لیسطئنئ سان = خواندن خرها و رقصیدن سگها
خئزان گه ره ئه ل بوحه = بچه باید صالح باشد
خورئشئ که وئ رئجئمه = خوراک کبک ریگه
چاو چاو نه حه دی = چشم چشم را نمیدید
چاو و چئرا باو و بئرا = ای چشم و چراغ ای پدر و برادر من
دئله شئوئن بئخازه ژه شاخئ بئزئنئ شیر ده دووشه=اگر چوپان بخواهد از شاخ بز هم شیر میدوشد
دینو بئره و کئ جايل حات = ديوانه فرار کن که جوان آمد .
ده وه ئه گه ر گئره، بارئ وی ژئ گئره = اگر شتر بزرگ است بارش هم بيشتر است .
رئوی نه ده که ته کونئ (حه ژئکه ک- حیواله ک ) له دووچئ خا گئرئ داحوو
= روباهه تو سوراخ جا نمیشده جارو هم به دمش بسته بود
ژه قئلیالئ خه لکئ گه ره زوو داکه وی = از اسب ديگران بايد زود پياده شد .
ژه قه طیئ فئلئتیه = از قحطی رها شده است
ژه بئ ئه قلئ صد سال ئومر ده که = از کم عقلی صد سال عمر میکند
ژه ئش طئم ئه و ده وئ نوو وه ناوه = من از آسياب مي آيم ، او مي گويد نوبت نيست .
شوور وه فه کئ خا گئرطیه = شمشیر به دهان خود گرفته است
طه نئلوئنه بیچئنئ ، داسئ طه کئ حئل ناگئرئن = تو رو نذارند درو کنی . داست را هم نمیگیرند
طو حه ر چئ ده وئژی ئه و که رئ وه ر خا داجوو = تو هر چی بگی اون خر خودش را هی میکند
قئلیالان نال ده کئرئن که ران سومئنه خا پیشطا ده حانین
= اسب ها را نعل میکردند خرها سم شان را جلو می آوردند
قئلیف ده گه ره ده ر خوینئ خا ده وینه = دیگ میگردد و در همشان خودش رو پیدا میکند
که چئکان بووک ده کئرئن ، ژئنه بیان ژه دستئ په وه رکه توحوون
= دخترا رو عروس میکردند زن بیوه هادست و پاشون و گم کرده بودند
که چئکئ جینارئ بئحووشه ، سوولئ لئنگان که لووشه
= دختر همسایه کم هوش و کفش پاش گالش است
کئر ، مه گه ر ژه زئیروو گه ره له زئکا خا داحی = چاقو مگر از طلا بود بايد به شکم خود بزني .
که رران وه گووچئک ده که = کرها را شنوا میکند(کنایه
که ساگیئ قره طه نه = چوب بسیار سیاه که با آن آتش تنور را زبانه می دهند
کینئ دامارئ کینئ ده وه یه = کینه نامادری مثل کینه شتر است
له حیوئ گوطیه وه ر مه که و از حاطئم = به ماه گفته نتاب من اومدم
مه سکئ شئرینئ مه خه لک بوخه ،ده وئ طئرشئ خه لکئ ئه م بوخونی
= کره شیرین ما را مردم و دوغ ترش مردم را ما باید بخوریم
مالئ مئن مار بوخه چه رم داوئ = مال منو مار بخورد پوست می اندازد
مئسطئ شئران کئ گئرطیه = کسی دست شیرها رو نبسته است
وه طئنئ مئردان ، زئندان حه ر شه و په لاو ده خون= به خيال مرده ها . زنده ها هر شب پلو ميخورند.
وه گه پان ئاده م ده ره ایمامئ چه پان = با حرف آدم سمت امام چپی ها میرود
ئئ باوا کیچئ طه به ز خا حیه = آره بابا کیکت دنبه داره

معنی لفظ به لفظ: قابلمه (دیگ) می گردد تا درش را پیدا کند
مفهوم: کبوتر با کبوتر باز با باز
۶- Av ku şilî be, sî bilî ye.
معنی لفظ به لفظ: آبی که گل آلود باشد سایه آن پیداست
مفهوم: نسلی که بزرگان آن فاسد باشند بازماندگان نیز چنین خواهند بود
۷- Rovî li bazarê çi dike ku doça wî bibirin.
معنی لفظ به لفظ: روباه در بازار چه می کند که دمش را ببرند
مفهوم: اگر کسی از مسئله ای زیان دیده باشد درحالیکه مسئله هیچ ربطی به او نداشته چنین گویند
۸- Mange mir û şîr biryan bû.
معنی لفظ به لفظ: گاو مرد و شیر دوشیده شد
مفهوم: صاحب مال از دنیا رفت و اموالش غارت شد
۹- Me dest ji mirdê xwe kiriye xelk dest ji fatexanîyê nakin.
معنی لفظ به لفظ: ما دست از مرده (فوت شده) خود برداشتیم مردم دست از فاتحه خوانی برنمی دارند
مفهوم: کاسه داغ تر از آش شدن
۱۰- Kûçik ji kûçiktî de xizan (zarok) ji xizantî da.
معنی لفظ به لفظ: توله از زمانی که توله است و بچه از زمانی که بچه است
مفهوم: برای تربیت هر چیزی یا کسی باید از ابتدا درست آموزش داد
۱۱- Herçi dar bi bar be şaxe balên wê gerek xwar be.
معنی لفظ به لفظ: هر چقدر درخت پر بار باشد ناچارا باید شاخ و بال هایش رو به زمین خم شوند
مفهوم: افتادگی آموز اگر طالب فیضی هرگز نخورد آب زمینی که بلند است
۱۲- Dil ji dil av dixwe , berg û başê dêr ji rîşê da.
معنی لفظ به لفظ: دل از دل آب می خورد برگ درخت از ریشه اش
مفهوم: آدمی به آدمی خوش است
۱۳- Dest destan dişo dest vedigere rûyan dişo.
معنی لفظ به لفظ: دست دست ها را می شوید دوباره دست برمی گردد و صورت را می شوید
مفهوم: اگر خوبی کردید به شما خوبی خواهد شد
۱۴- Xwedê çîyê dibîne lê berfê dibarîne.
معنی لفظ به لفظ: خداوند کوه می بیند وبرف را بر آن نازل می کند
مفهوم: خدا به اندازه ظرفیت هرکس به او نعمت می دهد
۱۵- Her bilindîyekî pestîyek xwe jî heye.
معنی لفظ به لفظ: هر بلندی یک پستی نیز دارد
مفهوم: هرچه انسان مغرور و متکبر باشد بالاخره ضربه ای نیز خواهد خورد
۱۶- Çere dîkê bang kir mirîşkê fam kir.
معنی لفظ به لفظ: به محض اینکه خروس آواز داد مرغ متوجه منظورش شد
مفهوم: سریع متوجه قضیه ای شدن قبل از وقوع آن
توضیح: Çere در کرمانجی خراسان به معنی “چطور” است اما در اینجا به مفهوم “به محض اینکه” می باشد
۱۷- Nanê merdan namîne li zikê namerdan.
معنی لفظ به لفظ: نان مردها در شکم نامرد ها نخواهد ماند
مفهوم:
اگر کسی چیزی را به زحمت بدست آورده باشد و شخص دیگری قصد قاپیدن آن را
داشته باشد او (شخص نا خلف) استفاده ای از آن مال نخواهد برد و قطعا در
جایی بدل آن را پس می دهد
۱۸- Ahê bizinê kûl namîne li bizinê şaxdar.
معنی لفظ به لفظ: آه بز بی شاخ (روزی) دامنگیر بز شاخدار خواهد شد
مفهوم: آه و حسرت ناتوانان روزی گریبانگیر توانمندان خواهد شد
پیامبر اکرم (ص):