بيواز ئاوروویئ مالانه ، يئ خانیان دالانه              = پياز آبروي خانه هاست ، مال خانه هم ايوان اوست .

بئطئرس ژه ئارئ بئتئتون                                 = از آتش بي دود بترس .

بئرا خادئ خئزان بئده گورئ بوو وه                     = بگذار خداوند فرزند بدهد کچل باشد .

بئرا دار حه وه به لکو باش بئریژه                        = بگذار درخت باشد برگ و سر شاخه اش بريزد .

به ق وه ئاوئ قونه ر ناوه                                  = قورباغه با آب چاق نمي شود .

په ده رپئ کوونئ خا ناکه                                 = با زیر شلواریش هم کنار نمیاد

پئرپئر ئه یدان بوحینی                                     = بسیار عید ببینی(زنده باشی)

تاباقئل ده ر پاچئکئ خا حئلکه دین ژه سئمارئ ره د بوویه= تا عاقل پاچه هاشو بالا بده دیوانه از آب گذشته 

تا نانئ جئ نه خوي ، قه درئ نانئ گئنئم نئزانی = تا نان جو نخوري ارزش نان گندم را نمي داني .

توله له ده رئ حه ولیئ خادیئ خا شئره             = سگ جلو خونه صاحبش شیر است

توله خادیه خا ناس نه ده کئر                             = سگ صاحبش رو نمیشناخت

خادئ طه گئر که ،ته لوه خئزانئ پئر که               = خدا تو را بزرگ و قاطی همه بچه کنه

خاندئنئ که ران و لیسطئنئ سان                     = خواندن خرها و رقصیدن سگها

خئزان گه ره ئه ل بوحه                                    = بچه باید صالح باشد

خورئشئ که وئ رئجئمه                                  = خوراک کبک ریگه

چاو چاو نه حه دی                                         = چشم چشم را نمیدید

چاو و چئرا باو و بئرا                                        = ای چشم و چراغ ای پدر و برادر من

دئله شئوئن  بئخازه ژه شاخئ بئزئنئ شیر ده دووشه=اگر چوپان بخواهد از شاخ بز هم شیر میدوشد

دینو بئره و کئ جايل حات                               = ديوانه فرار کن که جوان آمد .

ده وه ئه گه ر گئره، بارئ وی ژئ گئره                 = اگر شتر بزرگ است بارش هم بيشتر است .

رئوی نه ده که ته کونئ (حه ژئکه ک- حیواله ک ) له دووچئ خا گئرئ داحوو

                                                         = روباهه تو سوراخ جا نمیشده جارو هم  به دمش بسته بود

ژه قئلیالئ خه لکئ گه ره زوو داکه وی                   = از اسب ديگران بايد زود پياده شد .

ژه قه طیئ فئلئتیه                                            = از قحطی رها شده است

ژه بئ ئه قلئ صد سال ئومر ده که                       = از کم عقلی صد سال عمر میکند

ژه ئش طئم ئه و ده وئ نوو وه ناوه                        = من از آسياب مي آيم ، او مي گويد نوبت نيست .

شوور وه فه کئ خا گئرطیه                                = شمشیر به دهان خود گرفته است

طه نئلوئنه بیچئنئ ، داسئ طه کئ حئل ناگئرئن  = تو رو نذارند درو کنی . داست را هم نمیگیرند

طو حه ر چئ ده وئژی ئه و که رئ وه ر خا داجوو      = تو هر چی بگی اون خر خودش را هی میکند

قئلیالان نال ده کئرئن که ران سومئنه خا پیشطا ده حانین

                                                        = اسب ها را نعل میکردند خرها سم شان را جلو می آوردند

قئلیف ده گه ره ده ر خوینئ خا ده وینه                   = دیگ میگردد و در همشان خودش رو پیدا میکند

که چئکان بووک ده کئرئن  ، ژئنه بیان ژه دستئ په وه رکه توحوون

                                         = دخترا رو عروس میکردند زن بیوه هادست و پاشون و گم کرده بودند

که چئکئ جینارئ بئحووشه  ، سوولئ لئنگان که لووشه

                                                       = دختر همسایه کم هوش و کفش پاش گالش است

کئر ، مه گه ر ژه زئیروو گه ره له زئکا خا داحی    = چاقو مگر از طلا بود بايد به شکم خود بزني .

که رران وه گووچئک ده که                              = کرها را شنوا میکند(کنایه

که ساگیئ قره طه نه                                   = چوب بسیار سیاه که با آن آتش تنور را زبانه می دهند

کینئ دامارئ کینئ ده وه یه                           = کینه نامادری مثل کینه شتر است

له حیوئ گوطیه وه ر مه که و از حاطئم              = به ماه گفته نتاب من اومدم


مه سکئ شئرینئ مه خه لک بوخه ،ده وئ طئرشئ خه لکئ ئه م بوخونی

                                                     = کره شیرین ما را مردم و دوغ ترش مردم را ما باید بخوریم

مالئ مئن مار بوخه چه رم داوئ                       = مال منو مار بخورد پوست می اندازد

مئسطئ شئران کئ گئرطیه                            = کسی دست شیرها رو نبسته است

وه طئنئ مئردان ، زئندان حه ر شه و په لاو ده خون= به خيال مرده ها . زنده ها هر شب پلو ميخورند.

وه گه پان ئاده م ده ره ایمامئ چه پان                = با حرف آدم سمت امام چپی ها میرود

ئئ باوا کیچئ طه به ز خا حیه                         = آره بابا کیکت دنبه داره

*)- Beroş digere derîyê xwe dibîne.

معنی لفظ به لفظ: قابلمه (دیگ) می گردد تا درش را پیدا کند
مفهوم: کبوتر با کبوتر باز با باز

۶- Av ku şilî be, sî bilî ye.

معنی لفظ به لفظ: آبی که گل آلود باشد سایه آن پیداست
مفهوم: نسلی که بزرگان آن فاسد باشند بازماندگان نیز چنین خواهند بود

۷- Rovî li bazarê çi dike ku doça wî bibirin.

معنی لفظ به لفظ: روباه در بازار چه می کند که دمش را ببرند
مفهوم: اگر کسی از مسئله ای زیان دیده باشد درحالیکه مسئله هیچ ربطی به او نداشته چنین گویند


۸- Mange mir û şîr biryan bû.

معنی لفظ به لفظ: گاو مرد و شیر دوشیده شد
مفهوم: صاحب مال از دنیا رفت و اموالش غارت شد

۹- Me dest ji mirdê xwe kiriye xelk dest ji fatexanîyê nakin.

معنی لفظ به لفظ: ما دست از مرده (فوت شده) خود برداشتیم مردم دست از فاتحه خوانی برنمی دارند
مفهوم: کاسه داغ تر از آش شدن

۱۰- Kûçik ji kûçiktî de xizan (zarok) ji xizantî da.

معنی لفظ به لفظ: توله از زمانی که توله است و بچه از زمانی که بچه است
مفهوم: برای تربیت هر چیزی یا کسی باید از ابتدا درست آموزش داد

۱۱- Herçi dar bi bar be şaxe balên wê gerek xwar be.

معنی لفظ به لفظ: هر چقدر درخت پر بار باشد ناچارا باید شاخ و بال هایش رو به زمین خم شوند
مفهوم: افتادگی آموز اگر طالب فیضی هرگز نخورد آب زمینی که بلند است

۱۲- Dil ji dil av dixwe , berg û başê dêr ji rîşê da.

معنی لفظ به لفظ: دل از دل آب می خورد برگ درخت از ریشه اش
مفهوم: آدمی به آدمی خوش است

۱۳- Dest destan dişo dest vedigere rûyan dişo.

معنی لفظ به لفظ: دست دست ها را می شوید دوباره دست برمی گردد و صورت را می شوید
مفهوم: اگر خوبی کردید به شما خوبی خواهد شد


۱۴- Xwedê çîyê dibîne lê berfê dibarîne.

معنی لفظ به لفظ: خداوند کوه می بیند وبرف را بر آن نازل می کند
مفهوم: خدا به اندازه ظرفیت هرکس به او نعمت می دهد

۱۵- Her bilindîyekî pestîyek xwe jî heye.

معنی لفظ به لفظ: هر بلندی یک پستی نیز دارد
مفهوم: هرچه انسان مغرور و متکبر باشد بالاخره ضربه ای نیز خواهد خورد

۱۶- Çere dîkê bang kir mirîşkê fam kir.

معنی لفظ به لفظ: به محض اینکه خروس آواز داد مرغ متوجه منظورش شد
مفهوم: سریع متوجه قضیه ای شدن قبل از وقوع آن
توضیح: Çere در کرمانجی خراسان به معنی “چطور” است اما در اینجا به مفهوم “به محض اینکه” می باشد

۱۷- Nanê merdan namîne li zikê namerdan.

معنی لفظ به لفظ: نان مردها در شکم نامرد ها نخواهد ماند
مفهوم: اگر کسی چیزی را به زحمت بدست آورده باشد و شخص دیگری قصد قاپیدن آن را داشته باشد او (شخص نا خلف) استفاده ای از آن مال نخواهد برد و قطعا در جایی بدل آن را پس می دهد

۱۸- Ahê bizinê kûl namîne li bizinê şaxdar.

معنی لفظ به لفظ: آه بز بی شاخ (روزی) دامنگیر بز شاخدار خواهد شد
مفهوم: آه و حسرت ناتوانان روزی گریبانگیر توانمندان خواهد شد